जगा आनंदी... राहा निरोगी...

प्रत्येक क्षेत्रातील स्पर्धा दिवसागणिक वाढत आहे. त्याने साहजिकच ताणतणावाला सामोरे जावे लागत आहे. त्याचा परिणाम शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावर होऊन जीवनशैली बिघडत चालली आहे. ती सुधारण्यासाठी ताणतणाव कमी करणे अत्यंत आवश्यक आहे. त्यासाठी प्रत्येकाने आनंद आणि आरोग्य यांची सांगड घालून जीवनशैलीमध्ये बदल करणे महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे. समाजातील

नकारात्मक घटकांपासून दूर राहावे -स्वत:मध्ये करायच्या बदलाबाबत मानसोपचारतज्ज्ञ सांगतात की, चांगले जीवन जगण्यासाठी शारीरिक आरोग्याबरोबरच मानसिक आरोग्यही योग्य असणे महत्त्वाचे आहे. आनंदी जीवन जगण्यासाठी या दोन्हींमध्ये समतोल असावा. वाढत्या स्पर्धेमुळे जीवन धकाधकीचे, धावपळीचे बनले आहे. किती जरी नाही म्हटले तरी ताणतणाव राहणारच आहे. मग त्यासोबत आनंदी जीवन जणणे, ते प्रत्येकाने शिकणे आवश्यक आहे. यात पहिल्यांदा समाजातील नकारात्मक  घटकांपासून दूर राहावे. व्यसन करू नये. योग्य आहार घ्यावा, तसेच व्यायाम करावा. कामाच्या ठिकाणी आनंदी वातावरण ठेवण्यावर भर द्यावा. 

पुरेशी झोप, सकस आहार घ्यावा -मानसोपचारतज्ज्ञ सांगतात की, दैनंदिन स्वरूपातील जगणं याला आनंदी ठेवण्याला प्राधान्य द्यावे. ताणतणाव घेऊन काम करू नये. तसे झाल्यास त्याचा कामावर आणि त्याबरोबरच शारीरिक, मानसिक आरोग्यावर विपरित परिणाम होतो. पुरेशी झोप घ्यावी. व्यायाम करावा. सकस आहार घ्यावा. वाचन, गाणी ऐकणे, एखादे वाद्य वाजविणे आदी स्वरूपातील छंद असल्यास त्याची आवर्जून जोपासना करावी. वृत्ती आनंदी राहिल्यास आरोग्य निरोगी राहण्यास चांगली मदत होते. 

आनंदी देशांच्या यादीत १२५ वा क्रमांक - संयुक्त राष्ट्रांर्फ जगभरातील आनंदी देशांची यादी जाहीर केली जाते. वर्ल्ड हॅपिनेस रँकिंग ठरविली जाते. यंदा मार्च महिन्यात रॅंकिंग जाहीर करण्यात आले. त्यात फिनलंड देश सलग सहाव्यांदा प्रथम क्रमांकावर आहे. त्यानंतर डेन्मार्क, आइसलँड, इस्त्रायल, नेदरलँड, स्वीडन, नॉर्वे, स्वित्झर्लंड, लक्‍सेंबर्ग, न्यूझीलंड यांचा क्रम आहे. आपल्या भारत देशाचा क्रमांक १२५ वा आहे. महाराष्ट्रातील लोकांमध्ये सकारात्मकता वाढावी या उद्देशाने सन २०१८ मध्ये राज्य सरकारने मध्यप्रदेश, आंध्रप्रदेशच्या धर्तीवर आनंद मंत्रालय स्थापन करण्याचा विचार केला. 

हॅपिनेस इंडेक्स म्हणजे काय? - हॅपिनेस इंडेक्स म्हणजे आनंदाचा निर्देशांक आहे. या निर्देशांकाचे मोजमाप हे संबंधित देशातील नागरिकांचे वैयक्तिक पातळीवर समाधान, त्या लोकांचे राहणीमान, देशाचे दरडोई उत्पन्न, आयुर्मान असे निकष आहेत. या निकषांचे मूल्यमापन करून तो देश किती आनंदी असल्याचे हे ठरविण्यात येते. या पद्धतीने आनंदाचा निर्देशांक ठरविला जातो. 

चांगल्या आरोग्यासाठी जमिनीवर झोपा

 जणांची तक्रार असते की रात्री उशिरापर्यंत झोप येत नाही. त्यामुळे दिवसाची सुरवात निरुत्साहाचे होते. त्यांच्यासाठी जमिनीवर झोपण्याचे आरोग्याला अनेक फायदे असून झोपही शांत लागते. शरीराला आराम तर मिळतोच सोबतच तुमच्या अनेक समस्याही दूर होतात. त्यामुळेच तरुणांसह वृद्ध व्यक्तीही जमिनीवर झोपण्याला पसंती देत असल्याचे एका सर्वेक्षणातून पुढे आले आहे. 

बॉडी पोश्‍चर(शरीर मुद्रा ) होते चांगले 

जमिनीवर झोपल्याने तुमच्या स्नायूंवर कोणत्याही प्रकारचा अतिरिक्त दबाव पडत नाही. तसेच हाडेही नैसर्गिक स्थितीमध्ये असतात. बेडवर किंवा मुलायम गादीवर झोपल्याने तुम्हाला चांगले तर वाटते पण त्याने बॉडी पोश्‍चर बिघडू शकतो. पण जमिनीवर एका चादरीवर झोपल्याने बॉडी पोश्‍चर चांगला राहतो. 

हिप्स आणि खांद्यासाठी फायदेशीर 

 जमिनीवर झोपल्याने हिप्स आणि खांद्यांचे अलायमेंट चांगले होते आणि शरीरातील अनेक प्रकारचे दुखणे दूर होते. जर तुमच्या  खांद्यामध्ये, मानेमध्ये सतत वेदना होत असतील तर जाड गादीवर झोपण्यापेक्षा खाली जमिनीवर झोपणे सुरू करा. 

जमिनीवर झोपल्याने केवळ तणावच नव्हे तर  निद्रानाशासारख्या अनेक समस्यांवर मात करता येते. पाठदुखीचा त्रास दूर होतो. शास्त्रांमध्ये जमिनीवर झोपणे आरोग्यासाठी आदर्श मानले आहे. हिंदू धार्मिक विधानांमध्ये जमिनीवर चटई किंवा पातळ चादर  टाकून झोपणे आवश्यक मानले आहे. यामुळे मानसिक रोगही कमी होतात. असे आयुर्वेद तज्ज सांगतात. 

ब्रेकफास्ट कसा असावा?

ब्रेकफास्टचे जीवनात महत्व वाढले आहे. भारतीय पारंपरिक पद्धतीत न्याहारीचे वेगळेच महत्व सांगितले जाते. न्याहारी अथवा ब्रेकफास्ट हे दिवसभर उत्साही ठेवते. सकाळीच न्याहारीचा सल्ला दिला जातो, ज्यामध्ये भरपूर पोषक घटक असतात. पण वजन कमी झाल्याने किंवा घाईमुळे बरेच लोक नाश्ता सोडतात. त्याचबरोबर काही लोक अशा गोष्टी खातात, ज्यामुळे त्यांना नंतर पश्‍चाताप करावा लागतो. या गाष्टींचा आरोग्यावर वाईट परिणाम होतो. या गोष्टी घेतल्याने चयापचयावर खूप वाईट परिणाम होतो. 

लिंबू पाण्यासोबत मध 

वजन कमी करण्यासाठी अनेक लोक लिंबू पाण्यात मध मिसळतात. पण आजकाल बाजारात भेसळ नसलेला मध मिळणे खूप अवघड आहे. या मधामध्ये भरपूर कॅलरीज असतात. त्यात हायग्लायसेमिक इंडेक्स आहे. ते रिकाम्या पोटी घेतल्याने रक्‍तातील साखरेची पातळी वाढू शकते. यामुळे असे करणे टाळावे. 

फळ टाळण्याचा सल्ला 

बहुतेक लोकांना असे वाटते की सकाळी फळाची वाटी आरोग्यासाठी खूप चांगली असते. पण पोषणतज्ञ हे टाळण्याचा सल्ला देतात. त्यांच्या मते इतर पदार्थांच्या तुलनेत फळे सहज पचतात. त्यामुळ तासाभरात भूक लागते. यासोबतच सकाळी रिकाम्या पोटी आंबट फळे खाल्ल्याने अँसिडिटीचा त्रास होऊ शकतो. 

एसिडिटीबाबत सजग राहा

 भारतीयांना सकाळ चहा किंवा कॉफीची सवय आहे. सुस्ती दूर  करण्यासाठी आणि उत्साही राहण्यासाठी बरेच लोक सकाळी रिकाम्या पोटी चहा  किंवा कॉफी पितात. परंतु ते पोटात असिड निर्माण करू शकतात. यामुळे पोट खराब होऊ शकते आणि पचनाशी संबंधित इतर अनेक समस्या उद्धवू शकतात. त्यामुळे सकाळी चहा किंवा कॉफी पिणे टाळा. त्याऐवजी तुम्ही इतर कोणतेही आरोग्यदायी पेय घेऊ शकता. 

नाश्त्यामध्ये गोड पदार्थ नको 

सकाळी नाश्त्यात गोड पदार्थ खाऊ नका. यामुळे रक्‍तातील साखरेची पातळी वाढू शकते. यामुळे तुम्ही कमी ऊर्जावान राहता. म्हणूनच सकाळी खूप गोड नाश्ता करणे टाळा. 

(टीप-वरील माहितीचा उपयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा) 

स्मार्टफोन, टॅब अधिक वापराल, तर विकारांना निमंत्रण द्याल

 स्मार्टफोन, टॅब, आयपॉड, लॅपटॉप, संगणक, टीव्ही आदी विविध इलेक्ट्रॉनिक्स गॅझेट (विद्युत उपकरणे) सध्या बहुतांश लोकांच्या जीवनातील एक महत्त्वाचा घटक बनले आहेत. संवाद, कामाच्या दृष्टीने ही गॅझेट उपयोगी ठरत आहेत. मनोरंजनासाठीही वापर होत आहे. मात्र, या गॅझेटचा अधिक आणि अतिरेकी स्वरूपातील वापर हा विविध स्वरूपातील विकारांना निमंत्रण देणारा ठरत आहे. त्यात निद्रानाश, स्थूलपणा, चंचलपणा वाढणे, एकाग्रता कमी होणे, डोळ्यांत कोरडेपणा वाढणे आदींचा त्रास वाढत आहे. त्याने शारीरिक त्रास वाढण्यासह मानसिक स्वास्थ कमी होत आहे. ते टाळून चांगले जीवन जगण्यासाठी या गॅझेटचा कामापुरता आणि मर्यादित वापर करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.

 डॉक्टर सांगतात की,  इलेक्ट्रॉनिक गॅझेटमुळे आपल्यावर शारीरिक आणि मानसिक स्वरूपातील परिणाम होतो. त्यात मानसिकदृष्ट्या विचार करता अनामिक भीती वाटते. स्वभाव चिंताग्रस्त होतो. नैराश्याची भावना वाढते. विनाकारण चॅट करण्याची सवय लागते. त्यातून अनेक गैरसमज निर्माण होऊन मनावर ताण वाढतो. गॅझेट वापरताना तासन्‌तास बसून राहत असल्याने शारीरिक लठ्ठपणा वाढतो. सोशल मीडियावरील रिल्स, व्हिडिओ पाहताना सारखे स्क्रोल करावे लागते. त्याचा परिणाम रक्तदाब कमी-जास्त होण्यावर होतो. रक्तदाब, मधुमेहासारखा त्रास सुरू होतो. पाठदुखी, मानदुखी सुरू होते. ते टाळण्यासाठी या गॅझेटचा मर्यादित वापर करावा. स्मार्टफोनमधील फोकस मोडची, स्क्रीन टाईमची माहिती देणारे ॲप्स वापरावेत. किमान आठ तास झोप घ्यावी.

या गॅझेटमधून रेडिओ लहरी निघत असतात. त्यामुळे गॅझेटचा अधिक वापर झाल्यास या लहरींमुळे हळूहळू मेंदूवरील नियंत्रण कमी होऊ लागते. त्यातून मानसिक विकार निर्माण होतात. लहान मुलांबाबत सांगायचे झाले, तर त्यांच्या बौद्धिक क्षमता विकासाला ते मारक ठरते. स्क्रीन टाईम वाढल्याने मानसिक स्वरूपातील त्रासाचा सामना करावा लागतो. त्यात अभ्यास असो, की इतर कोणतेही काम त्यातील एकाग्रता कमी होते. चंचलपणा, विनाकारण चिडचिडेपणा अधिक वाढतो. स्वभावातील रागीटपणा वाढतो. या सर्वांचा मानसिक, शारीरिकदृष्‍ट्या विपरीत परिणाम होतो. त्यामुळे प्रत्येकाने या गॅझेटचा कमी वापर करण्यावर भर द्यावा. स्वयंशिस्त लावून घ्यावी. 

डोळ्यांचा कोरडेपणा, डोकेदुखी वाढते. मोबाईल, टॅब, लॅपटॉप आदी गॅझेटमधील स्क्रीनचा प्रकाश अथवा किरणांचा डोळ्यांना अधिक त्रास होतो. अधिक वेळ ‘स्क्रीन’वर राहिल्यास त्याने डोळ्यांवर ताण आणि कोरडेपणा वाढतो. डोकेदुखीचा त्रास सुरू होतो. लहान मुलांना लवकर चष्मा लागतो. स्क्रीन टाईमचा अतिरेक झाल्यास डोळे अशक्त होतात. डिजिटल व्हिजन सिंड्रोमचा त्रास सुरू होतो. त्याने डोळ्यांत वेदना होते. व्हिजन कमी होते. डोळे लाल होणे, अंधुक दिसणे, डोळ्यांतून पाणी येणे अशा स्वरूपातील त्रास होतो. ते टाळण्यासाठी सर्वांत पहिल्यांदा या गॅझेटचा मर्यादित वापर करावा.

काय काळजी घेतली पाहिजे?

स्क्रीन टाईम कमी करावा*अंधारात मोबाईलसह अन्य गॅझेटचा वापर करणे टाळावे. झोपण्यापूर्वी आणि सकाळी झोपेतून जागे झाल्यावर किमान तासभर मोबाईल पाहू नये. झोपताना किमान स्वतःपासून सात फूट लांब मोबाईल, गॅझेट ठेवावेत. काम करताना अथवा स्क्रीनवर असताना अँटी-रिफ्लेक्टिव्ह ग्लासेस किंवा स्क्रीन वापरा. या गॅझेटसाठी ब्ल्यू लाईट फिल्टरचा उपयोग करावा. संगणक ४५ अंश कमी कोनात ठेवावा. स्क्रीन टाईमदरम्यान आणि नंतर डोळ्यांना मॉश्चरायझिंग आय ड्रॉप्स वापरावेत. प्रत्येकाने सात ते आठ तास झोप घ्यावी, रोज दोन ते तीन लिटर पाणी प्यावे, सूर्यप्रकाशात वारंवार बाहेर जावे. योग्य आहार आणि नियमितपणे व्यायाम करावा, किमान रोज ४५ मिनिटे चालावे.

कानाची घ्या काळजी

पावसाळ्यात विशेषत: डोळे, नाक आणि घशात संसर्ग होण्याचा धोका जास्त असतो.  या ऋतूत जीवाणू आणि विषाणूदेखील हवेत तरंगत असल्याने शरीराच्या या भागांवर त्यांचा सर्वाधिक हल्ला होत असतो.  याशिवाय या ऋतूमध्ये वातावरणात सतत आर्द्रता राहते, त्यामुळे बुरशी म्हणजेच फंगस तयार होतात. बुरशी म्हणजेच फंगस कानाच्या संसर्गाचे प्रमुख कारण आहे.  कानात धूळ जमा होते, त्यामुळे खाज सुटते आणि कधी कधी तीव्र वेदनाही होतात.  कानाला तीव्र खाज सुटली की, अनेकजण काड्या, पेन-पेन्सिल, चावी इत्यादी कानात घालून खाजवतात.  अशा प्रकारे संसर्गाचा धोका आणखी वाढतो.  बाहेरील वस्तूला चिकटलेल्या जीवाणूंचा कानांवर परिणाम होतो.कान हा शरीराचा अतिशय संवेदनशील भाग आहे.  त्यात संसर्ग झाल्यास, कोणत्याही प्रकारची समस्या उद्भवल्यास आणि वेळेत उपचार न केल्यास व्यक्तीच्या श्रवणशक्तीवर परिणाम होतो.  हळूहळू ऐकण्याची क्षमता कमी होऊ लागते.  त्यामुळे कानाच्या संसर्गाकडे कोणत्याही स्वरूपात दुर्लक्ष करू नये.

बुरशीचे बीजाणू दमट हवामानात झपाट्याने वाढतात, ज्यामुळे पावसाळ्यात बुरशीजन्य संसर्ग खूप मोठ्या प्रमाणात होतो.  त्वचा आणि डोळ्यांव्यतिरिक्त या बुरशीजन्य संसर्गाचा कानांवरही परिणाम होतो. खरं तर पावसाळ्यात कानाला संसर्ग होण्याचा हा प्रकार सामान्य आहे.जेव्हा वातावरणातील आर्द्रता वाढते तेव्हा बुरशीजन्य संसर्गास कारणीभूत असलेल्या जीवाणूंचे पुनरुत्पादन देखील वाढते.  यामुळे कानात खाज सुटते आणि वेदना होतात.  याशिवाय कानात खाज येण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वस्तूंमुळेही कानात संसर्ग होण्याचा धोका असतो.  ओटोमायकोसिस या बुरशीजन्य संसर्गामुळे पावसाळ्यात कानाला त्रास होतो.

याशिवाय सर्दी झाली तरी कानावर परिणाम होऊ शकतो.  कारण थंडीमुळे होणारे बॅक्टेरिया किंवा वायरसदेखील कानांवर परिणाम करू शकतात.  तज्ञ म्हणतात की स्ट्रेप्टोकोकस न्यूमोनिया आणि हिमोफिलस इन्फ्लूएन्झा हे जीवाणू कानाच्या संसर्गाचे मुख्य कारण आहेत.  पावसाळ्यात त्याची झपाट्याने वाढ होते.कधी कधी गढूळ, साचलेल्या डबक्यातील,गटारीतील घाणेरड्या पाण्यात चालल्यानेही हे जीवाणू आपल्या शरीरात चिकटून आपला प्रभाव दाखवू लागतात.  अनेकदा मुले खेळताना याकडे लक्ष देत नाहीत आणि पावसात साचलेल्या पाण्यात उड्या मारतात  अशाप्रकारे या ऋतूमध्ये लहान मुलांना कानाच्या संसर्गाचा जास्त त्रास होतो.

कानाच्या संसर्गाची प्रमुख लक्षणे म्हणजे सूज, जळजळ, खाज सुटणे, कान अडकणे, कान दुखणे, कानातून दुर्गंधीयुक्त पाणी गळणे, कधी कधी चक्कर येणे, डोकेदुखी, ऐकू न येणे, ताप येणे इत्यादी.  अशी लक्षणे दिसू लागल्यावर ताबडतोब सावध होऊन तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. कानाचे संसर्ग टाळण्यासाठी पावसाळ्यात कान स्वच्छ आणि कोरडे ठेवा.  आंघोळ करताना कानात पाणी जाणार नाही याची काळजी घ्यावी.  आंघोळीनंतर कान नेहमी स्वच्छ आणि कोरडे करा.  यासाठी कोरडे व स्वच्छ सुती कापड वापरणे योग्य ठरेल.

इअरबड्स आणि कॉटन स्‍वॅबपासून दूर राहा, कारण ओलसर हवामानात कॉटन स्‍वॅब जिवाणूंना अडकवू शकतात आणि तुमच्या कानात संसर्ग पसरवू शकतात.

घशाचा संसर्ग आपल्या कानाच्या संसर्गामध्ये देखील वेगाने पसरू शकतो म्हणून, आपण थंड अन्न आणि पेय टाळून आपल्या घशाची योग्य काळजी घेतली पाहिजे.आजकाल लोकांमध्ये फोनमधील गाणी, बातम्या इत्यादी ऐकण्याचा ट्रेंड वाढत आहे.  यासाठी लोक अनेकदा इअरफोन वापरतात.  पण फार कमी लोक इयरफोनच्या स्वच्छतेची काळजी घेतात.  या हंगामात इयरफोन अनेक प्रकारचे जीवाणू आणि व्हायरसचे वाहक देखील असू शकतात.त्यामुळे कानाला संसर्ग होऊ नये म्हणून इअरफोन स्वच्छ ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे.  संसर्गमुक्त करण्यासाठी सॅनिटायझर इत्यादींचा वापर करता येईल.

जेव्हा जेव्हा कानाच्या समस्या उद्भवतात तेव्हा थेट तज्ञांचा सल्ला घ्यावा.  अनेक जण बसस्थानक,रेल्वे स्टेशन किंवा इतर ठिकाणी फिरणाऱ्या लोकांचा कान स्वच्छ करण्यासाठी मदत घेतात. कानातला मळ स्वच्छ केल्यास कानाची समस्या दूर होईल असा त्यांचा विश्वास आहे.  पण ते धोकादायक ठरू शकते.बरेच लोक घरगुती उपायांचा अवलंब करतात आणि काही वनस्पतींचा रस वगैरे कानात घालतात.  हे करणे टाळा, कारण कानात काहीही घालणे धोकादायक ठरू शकते.

-मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली

बदलते हवामान आणि आरोग्याच्या समस्या

 पाऊस सगळीकडे सुरू झाला आहे. हवेतील आर्द्रता कमी झाली आहे. वातावरणातील तापमान आणि आर्द्रतेतील बदल यांमुळे अनेक प्रकारचे जंतू, जीवाणू आणि विषाणू तयार होतात.  ते शरीरात पोहोचून सर्दी, खोकला, सर्दी, ताप, डोळ्यात जळजळ, अन्नातून विषबाधा, जुलाब, आमांश इत्यादी समस्या निर्माण करतात.  ज्या लोकांची प्रतिकारशक्ती कमकुवत असते त्यांना या विषाणूंचा धोका जास्त असतो. त्यामुळे अशा पावसाळी वातावरणात निरोगी आणि उत्साही राहण्यासाठी काही संरक्षणात्मक उपाय आपण सर्वांनी अवलंबले पाहिजेत.  पावसाळ्यात केवळ हवेत विषाणूच नसतात, तर पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर अनेक प्रकारचे हानिकारक जीवाणूही असतात.  अतिवृष्टीनंतर जागोजागी पाणी साचते, त्यातही अनेक प्रकारचे जंतू व जीवाणू वाढतात. आजूबाजूला साचलेल्या डबक्यात, कचऱ्यांमध्ये आरोग्याला हानी पोहोचवणारे जंतू वाढतात.  अशा परिस्थितीत पावसाचे साचलेले पाणी, घाणीचे साम्राज्य वाढलेल्या ठिकाणी काळजी घेण्याची गरज आहे.  पावसाचे, साचलेले पाणी त्वचेवर पडल्याने त्वचेशी संबंधित आजार होऊ शकतात, घाणेरड्या ठिकाणी जास्त वेळ राहिल्याने तेथे वाढलेले किटाणू यान त्या मार्गाने शरीरात शिरतात, त्यावर राहणारे जंतू रोग पसरवू शकतात. साहजिकच आरोग्यासोबत पावसाळ्यात त्वचेची काळजी घेणेही गरजेचे आहे.  साहजिकच पावसाळ्यात आजार होऊ नयेत म्हणून काही महत्त्वाची खबरदारी घेणे आवश्यक आहे.

सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे अशा पावसाळ्याच्या दिवसांत स्वच्छतेकडे लक्ष दिलं पाहिजे. आरोग्य विभागातील अधिकाऱयांच्या म्हणण्यानुसार  पावसाळ्यात दिवसातून किमान दोनदा घर आणि कार्यालये इत्यादी ठिकाणची साफसफाई केली पाहिजे, जेणेकरून जमिनीवर चिकटलेले बॅक्टेरिया नष्ट होतील.  बाहेरून परतल्यावर आंघोळ करा आणि धुतलेले वेगळे कपडे घाला.  दररोज फक्त स्वच्छ आणि धुतलेले कपडे घाला.  शिंकल्यावर आणि खोकल्यावर हात साबणाने धुवा.  कोणत्याही बाह्य वस्तूला हात लावल्यानंतर मोबाईलला हात लावू नका.मोबाईलवर बॅक्टेरिया सहज चिकटून राहतात आणि ते फारसे स्वच्छ न केल्यामुळे त्यावर चिकटलेले बॅक्टेरिया आपल्या शरीरात सहज प्रवेश करतात.  मोबाईलचा संपर्क हातांशी अधिक असतो. त्यामुळे हाताचा संपर्क  आपल्या नाक-तोंडाशी होत राहतो.  वारंवार नाकात आणि डोळ्यात बोटे घालणे टाळा.आंघोळीनंतर, टॉवेल धुवा आणि स्वच्छ सूर्यप्रकाशात वाळवायला टाका.  जर सूर्यप्रकाश नसेल तर खुल्या हवेत वाळवा.  वॉशरूम पूर्णपणे स्वच्छ करा आणि त्यामध्ये जंतुनाशक फवारणी करा.

दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे बाजारातून आणलेली फळे आणि भाज्या स्वच्छ धुवून ठेवा. खरं तर ऋतू कोणताही असो, भाज्या आणि फळे शिजवण्याआधी नीट धुवावीत. पावसाळ्याच्या दिवसात तर याकडे अधिक लक्ष देण्याची गरज असते.  फळे आणि भाज्यांमधून बॅक्टेरिया घरा-घरांपर्यंत पोहोचतात.  जर तुम्ही त्यांना व्यवस्थित स्वच्छ केले नाही, तर ते तुमच्या शरीरात जाण्याचा धोका आहे आणि तुम्हाला आजारी पाडू शकतात.

आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे या दिवसांत बाहेरचं खाणं शक्यतो टाळलं पाहिजे. वास्तविक आपलं आरोग्य आपल्या बरंचसं आहारावर अवलंबून असतं.  तुम्ही आम्ही जे खातो,तसंच आपलं आरोग्य राहतं. त्यामुळे योग्य प्रकारे तयार केलेल अन्न खाल्लं नाही तर त्याचा आरोग्यावर विपरीत परिणाम होतो.  फक्त घरी शिजवलेले अन्न खा आणि जेवणाची वेळ निश्चित करा.  कधी खावे आणि किती खावे हे  या गोष्टींकडेही लक्ष ठेवा. यावेळी आणि विनाकारण खाल्ल्याने शरीरातील चयापचय क्रिया बिघडते, पावसाळ्यात आजारांना आमंत्रण मिळते.  या काळात रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणारे पदार्थ अधिक प्रमाणात घ्या.  पावसाळ्यात जास्त काळ कापून ठेवलेल्या भाज्या आणि फळे खाणे टाळा.

 या ऋतूमध्ये शरीराला डिहायड्रेशनपासून वाचवणे खूप गरजेचे असते.  त्यामुळे अधिकाधिक पाणी प्या.  यामुळे तुम्हाला निरोगी वाटेल आणि आजारी पडण्याचा धोका कमी होईल.  अशा प्रकारे ते जंतू आणि संक्रमणांशी लढण्यास मदत करते. आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे पुरेशी झोप घेणे प्रत्येकासाठी आवश्यक आहे.  पुरेशी झोप न मिळाल्यास तुमची रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत होते.  मग रोगांचा धोका जास्त असतो.  त्यामुळे कमीत कमी सहा तास गाढ झोप घ्या.  ज्यांना पुरेशी झोप मिळत नाही, त्यांना सतत थकवा जाणवतो.  यामुळे संसर्ग आणि विषाणूजन्य तापाचा धोका वाढू शकतो.  याशिवाय घाणीत जाणे टाळा, डास जास्त असल्यास ते दूर करण्यासाठी उपाययोजना करा, कोणी व्हायरलने आजारी पडला असेल तर तर त्याच्यापासून दूर राहा.

(हा लेख फक्त सामान्य माहिती आधारित आणि आरोग्याच्या जागरुकतेसाठी आहे. उपचार किंवा आरोग्यविषयक सल्ल्यासाठी तज्ञांची मदत घ्या.) -मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली

अंघोळ करताना या गोष्टी लक्षात ठेवा

रोज अंघोळ करावी. शक्यतो गरम पाण्यानं करावी. त्यानं अंगावर साचून राहिलेले सूक्ष्म जंतू काही प्रमाणात नष्ट होतात. अंघोळ करताना शक्यतो कोणत्याही प्रकारचा साबण वापरू नये, तेलं वापरू नयेत, शाम्पू वापरू नयेत. साबण, तेलं, शाम्पू कोणत्याही पॅथीचे असोत, त्यांत त्वचेला आणि शरीराच्या घर्मछिद्रातून आत जाऊन आतल्या शरीराला हानी पोहोचवणारी रसायनं असतात. कितीही पाणी घेऊन अंघोळ केली तरी यातली काही रसायनं शरीराला चिकटून राहतात. 

अंघोळ करताना आपल्या हातांनी संपूर्ण अंग चोळावं. अंगाचा प्रत्येक भाग नीट चोळून अंघोळ करावी. जिथंपर्यंत हात पोहोचेल तिथपर्यंत पाठही चोळावी. लहान वयापासून स्वतःची पाठ चोळायची सवय असेल तर पुढं वाढत्या वयात आणि वृद्धत्वात पाठीच्या प्रत्येक भागावर हात पोहोचण्याइतपत हातांचे सर्व स्नायू लवचिक राहतात. (ही सवय नसेल तर पुढं हात पाठीच्या प्रत्येक भागात पोहोचणं अवघड जातं.) 

अंघोळ करताना संपूर्ण अंग आणि विशेषतः संपूर्ण पाठ चोळावीच. ही सवय नियमित असेल तर शरीरातल्या रक्तवाहिन्या मोकळ्या होतात. रक्ताभिसरण योग्य प्रकारे होण्यास मदत होते. रक्तपेशींच्या वाढीला मदत होते. रक्तविकार व हृदयविकारापासून स्वतःला वाचवण्यास मदत होते. 

सर्वांनाच लहानपणापासून अंघोळ करताना हातांनी संपूर्ण शरीर चोळून अंघोळ करण्याची सवय असायला हवी, पण विशेषतः जे लोक बैठं काम करतात, त्यांनी तर आवर्जून ही सवय बाळगायला हवी. 

ज्यांचा हात संपूर्ण पाठीवर पोहोचत नाही, त्यांनी दुसऱ्याकडून आठवड्यातून दोनतीन वेळा तरी अंघोळ करताना पाठ चोळून घ्यावी. 

ही सवय आरोग्यदायी आणि शरीराच्या अनेक आजारांपासून आणि विकारांपासून दूर ठेवणारी आहे.